Khi bắt đầu tìm chương trình hỗ trợ cho con, nhiều phụ huynh băn khoăn nên chọn can thiệp 1:1 hay can thiệp nhóm. Có người cho rằng trẻ phải học cá nhân thật tốt rồi mới được vào nhóm; người khác lại lo học 1:1 lâu sẽ khiến trẻ thiếu cơ hội giao tiếp với bạn. Thực tế, không có một hình thức luôn tốt hơn cho mọi trẻ và ở mọi giai đoạn.
Can thiệp 1:1 và can thiệp nhóm phục vụ những mục tiêu khác nhau. Hình thức phù hợp cần được lựa chọn dựa trên kết quả đánh giá, kỹ năng ưu tiên, mức hỗ trợ trẻ cần và khả năng vận dụng kỹ năng trong đời sống. Nhiều trường hợp có thể kết hợp cả hai, nhưng tỷ lệ và thời điểm kết hợp phải được điều chỉnh riêng cho từng trẻ.
Trả lời ngắn: Can thiệp 1:1 phù hợp khi trẻ cần hỗ trợ tập trung để hình thành hoặc củng cố một kỹ năng cụ thể. Can thiệp nhóm phù hợp khi trẻ đã có một số kỹ năng nền và cần thực hành giao tiếp, chơi, chờ lượt, phối hợp với người khác trong bối cảnh gần với đời sống hơn.
Can thiệp 1:1 là gì?
Can thiệp 1:1, còn gọi là can thiệp cá nhân, là hình thức một chuyên viên làm việc trực tiếp với một trẻ trong phiên can thiệp. Mục tiêu, hoạt động, cách hỗ trợ và mức độ khó được thiết kế dựa trên hồ sơ phát triển của chính trẻ, thay vì áp dụng cùng một bài học cho nhiều trẻ.
Tùy nhu cầu, phiên can thiệp có thể tập trung vào một hoặc nhiều lĩnh vực như:
- Khả năng chú ý và tham gia hoạt động;
- Giao tiếp có chủ đích, hiểu lời và diễn đạt;
- Bắt chước, chơi chức năng và chơi tương tác;
- Nhận thức, kỹ năng học tập ban đầu;
- Điều hòa cảm giác, vận động hoặc kỹ năng tự phục vụ;
- Giảm những rào cản đang ảnh hưởng đến việc học và sinh hoạt.
Ưu điểm nổi bật của can thiệp cá nhân là chuyên viên có thể quan sát sát sao phản ứng của trẻ, thay đổi cách gợi ý ngay trong phiên và tạo nhiều lượt thực hành cho mục tiêu đang ưu tiên. Tuy nhiên, nếu trẻ chỉ thực hiện được kỹ năng khi ngồi cùng chuyên viên trong một căn phòng quen thuộc, kỹ năng đó chưa chắc đã xuất hiện khi trẻ chơi với bạn, ở trường hoặc tại nhà. Vì vậy, kế hoạch can thiệp 1:1 cần tính đến việc khái quát hóa kỹ năng ngay từ đầu.
Can thiệp nhóm là gì?
Can thiệp nhóm là hình thức hai trẻ trở lên cùng tham gia một hoạt động có mục tiêu dưới sự hướng dẫn của chuyên viên. Một nhóm can thiệp đúng nghĩa không đơn thuần là cho nhiều trẻ ngồi chung phòng. Mỗi trẻ vẫn cần có mục tiêu cá nhân, vai trò phù hợp và mức hỗ trợ riêng trong hoạt động chung.
Trong nhóm nhỏ, trẻ có cơ hội thực hành những kỹ năng khó tái hiện đầy đủ trong phiên 1:1, chẳng hạn:
- Chú ý đến bạn và phản hồi khi bạn giao tiếp;
- Chờ lượt, đổi lượt và chia sẻ đồ chơi;
- Khởi xướng yêu cầu hoặc rủ bạn cùng chơi;
- Làm theo hướng dẫn chung và tham gia hoạt động tập thể;
- Xử lý tình huống khi bạn từ chối, thay đổi luật chơi hoặc có ý tưởng khác;
- Duy trì hội thoại, hợp tác và giải quyết vấn đề cùng người khác.
Theo Hiệp hội Nghe – Nói – Ngôn ngữ Hoa Kỳ (ASHA), trẻ có rối loạn ngôn ngữ có thể sử dụng phiên nhóm để áp dụng chiến lược đã học và thực hành ngôn ngữ trong bối cảnh tự nhiên hơn. Tuy vậy, nhu cầu và mục tiêu của trẻ vẫn phải là căn cứ để lựa chọn hình thức dịch vụ; can thiệp nhóm không mặc nhiên phù hợp với mọi trẻ hoặc thay thế hoàn toàn can thiệp cá nhân.
Riêng với các chương trình kỹ năng xã hội dành cho trẻ và thanh thiếu niên có rối loạn phổ tự kỷ, một tổng quan hệ thống cho thấy hiệu quả ở mức khiêm tốn và kỹ năng không phải lúc nào cũng chuyển sang môi trường trường học hoặc được chính người học tự ghi nhận. Điều này cho thấy học nhóm cần đi kèm mục tiêu cụ thể và kế hoạch khái quát hóa, thay vì chỉ tăng thời gian trẻ ở cùng bạn bè.
So sánh can thiệp 1:1 và can thiệp nhóm
| Tiêu chí | Can thiệp 1:1 | Can thiệp nhóm |
|---|---|---|
| Mục tiêu nổi bật | Hình thành, củng cố kỹ năng đích | Thực hành và vận dụng kỹ năng với người khác |
| Mức độ cá nhân hóa | Rất cao, điều chỉnh liên tục theo phản ứng của trẻ | Vẫn có mục tiêu cá nhân nhưng triển khai trong hoạt động chung |
| Số lượt thực hành | Nhiều lượt trực tiếp với chuyên viên | Lượt cá nhân có thể ít hơn nhưng bối cảnh giao tiếp đa dạng hơn |
| Cơ hội tương tác bạn bè | Hạn chế nếu phiên chỉ có trẻ và chuyên viên | Có cơ hội quan sát, bắt chước, chủ động và phản hồi với bạn |
| Mức độ kích thích từ môi trường | Dễ kiểm soát hơn | Nhiều âm thanh, người và tình huống khó dự đoán hơn |
| Kỹ năng thường được ưu tiên | Giao tiếp nền tảng, ngôn ngữ, nhận thức, hành vi học tập, tự phục vụ | Chơi chung, chờ lượt, hội thoại, hợp tác, tuân theo quy tắc nhóm |
| Theo dõi tiến bộ | Dễ ghi nhận chi tiết từng phản ứng | Cần quan sát cả kết quả cá nhân và khả năng tham gia thực tế |
Điểm khác biệt cốt lõi không nằm ở số người trong phòng mà ở mục tiêu can thiệp. Một kỹ năng có thể được dạy ban đầu trong phiên 1:1, sau đó thực hành trong nhóm nhỏ và tiếp tục sử dụng tại nhà, trường học hoặc cộng đồng.
Khi nào trẻ có thể cần ưu tiên can thiệp 1:1?
Can thiệp cá nhân thường được cân nhắc khi trẻ cần mức hỗ trợ cao hoặc đang xây dựng các kỹ năng nền tảng. Một số dấu hiệu gợi ý gồm:
Trẻ chưa có phương thức giao tiếp chức năng ổn định
Trẻ chưa biết cách yêu cầu, từ chối, lựa chọn hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ bằng lời nói, cử chỉ, hình ảnh hay phương tiện giao tiếp phù hợp khác. Trong tình huống này, phiên 1:1 giúp chuyên viên xác định cách giao tiếp trẻ có thể sử dụng và tạo nhiều cơ hội luyện tập có kiểm soát.
Trẻ khó tham gia hoạt động ngay cả khi có người lớn hỗ trợ
Trẻ thường rời khỏi chỗ, khó duy trì chú ý, chưa hiểu cấu trúc “bắt đầu – thực hiện – kết thúc” hoặc phản ứng mạnh khi chuyển hoạt động. Môi trường 1:1 giúp giảm bớt yếu tố gây quá tải và điều chỉnh nhiệm vụ vừa sức hơn.
Trẻ cần học một kỹ năng mới với hướng dẫn chi tiết
Một số mục tiêu như bắt chước động tác, chơi chức năng, phát âm, hiểu yêu cầu, tự phục vụ hoặc thực hiện chuỗi hoạt động có thể cần được chia nhỏ và hỗ trợ từng bước trước khi đưa vào bối cảnh nhóm.
Trẻ có nhu cầu cảm giác, vận động hoặc hành vi ảnh hưởng rõ đến việc học
Khi tiếng ồn, khoảng cách với người khác, việc chờ đợi hoặc thay đổi hoạt động khiến trẻ quá tải, chuyên viên cần tìm hiểu nguyên nhân và xây dựng chiến lược hỗ trợ trước. Việc đưa trẻ vào nhóm quá sớm mà không có phương án phù hợp có thể khiến trẻ dành phần lớn thời gian để đối phó với môi trường thay vì học.
Những dấu hiệu trên không có nghĩa trẻ phải học 1:1 trong thời gian dài hoặc chờ đến khi “thành thạo mọi thứ” mới được tiếp xúc với bạn. Chuyên viên có thể tạo các cơ hội tương tác ngắn, có cấu trúc rồi tăng dần theo khả năng của trẻ.
Khi nào nên cân nhắc can thiệp nhóm cho trẻ?
Trẻ không cần nói thật nhiều hay có kỹ năng hoàn hảo mới được tham gia nhóm. Điều quan trọng là nhóm có mục tiêu phù hợp và trẻ nhận được mức hỗ trợ cần thiết. Can thiệp nhóm có thể được cân nhắc khi:
- Trẻ đã có cách thể hiện nhu cầu cơ bản;
- Trẻ có thể tham gia một hoạt động ngắn với sự hỗ trợ;
- Trẻ bắt đầu quan tâm, quan sát hoặc bắt chước bạn;
- Trẻ thực hiện được kỹ năng với người lớn nhưng ít sử dụng với bạn bè;
- Trẻ cần luyện chờ lượt, tuân theo quy tắc, chuyển hoạt động hoặc làm việc chung;
- Mục tiêu hiện tại liên quan đến giao tiếp xã hội, chơi hợp tác, hội thoại hoặc thích nghi với lớp học.
Việc xếp nhóm cần dựa trên mục tiêu và khả năng tham gia, không chỉ dựa vào tuổi hoặc chẩn đoán. Hai trẻ bằng tuổi chưa chắc phù hợp học cùng nhau; ngược lại, trẻ khác tuổi đôi chút vẫn có thể hỗ trợ nhau tốt nếu kỹ năng, sở thích và mục tiêu tương thích.
Can thiệp 1:1 hay can thiệp nhóm: Có nên kết hợp cả hai?
Trong nhiều trường hợp, kết hợp hai hình thức giúp tạo một “cầu nối” từ học kỹ năng đến sử dụng kỹ năng. Có thể hình dung tiến trình như sau:
- Đánh giá: Xác định điểm mạnh, khó khăn, nhu cầu của gia đình và kỹ năng cần ưu tiên.
- Hình thành kỹ năng: Trẻ học hoặc củng cố kỹ năng trong phiên 1:1 với mức hỗ trợ phù hợp.
- Thực hành có cấu trúc: Trẻ sử dụng kỹ năng cùng một bạn hoặc trong nhóm nhỏ.
- Khái quát hóa: Kỹ năng được luyện với nhiều người, nhiều vật liệu và trong các môi trường khác nhau.
- Theo dõi và điều chỉnh: Chuyên viên dựa trên dữ liệu tiến bộ để thay đổi mục tiêu, mức hỗ trợ và tỷ lệ giữa phiên cá nhân với phiên nhóm.
Ví dụ, một trẻ đã biết yêu cầu đồ chơi với chuyên viên trong phiên 1:1 nhưng chưa chủ động giao tiếp với bạn. Trong nhóm nhỏ, mục tiêu có thể chuyển thành gọi tên bạn, đưa ra lời mời, yêu cầu mượn đồ chơi, chờ phản hồi và tiếp tục lượt chơi. Như vậy, nhóm không lặp lại bài học cá nhân mà mở rộng chức năng của kỹ năng trong tương tác thực tế.
Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng cần lịch kết hợp giống nhau. Có trẻ cần ưu tiên 1:1 trong một giai đoạn; có trẻ cần sớm tăng cơ hội học nhóm; cũng có trẻ cần duy trì song song nhưng thay đổi mục tiêu theo thời gian. Tần suất nhiều hơn cũng không tự động đồng nghĩa với hiệu quả cao hơn nếu mục tiêu, phương pháp và cách theo dõi chưa phù hợp.
5 tiêu chí giúp phụ huynh lựa chọn hình thức can thiệp
Thay vì chỉ hỏi “học cá nhân hay học nhóm tốt hơn?”, phụ huynh có thể trao đổi với đơn vị chuyên môn dựa trên năm tiêu chí sau:
- Mục tiêu ưu tiên: Mục tiêu cần cụ thể và quan sát được, chẳng hạn trẻ chủ động yêu cầu, duy trì ba lượt chơi cùng bạn hoặc thực hiện hướng dẫn chung trong lớp. Các mục tiêu quá rộng như “nói tốt hơn” sẽ khó dùng để chọn hình thức và đánh giá tiến bộ.
- Mức hỗ trợ trẻ cần: Nếu trẻ cần hỗ trợ liên tục bằng lời, hình ảnh, làm mẫu hoặc điều chỉnh cảm giác, nhóm phải đủ nhỏ và có nhân sự phù hợp để trẻ vẫn có cơ hội tham gia.
- Cách ghép nhóm: Cần cân nhắc kỹ năng giao tiếp, khả năng chơi, mức chú ý, nhu cầu cảm giác, hành vi và mục tiêu; không nên chỉ ghép theo tuổi hoặc chỗ trống.
- Cách đo tiến bộ: Phụ huynh cần biết trẻ đang tiến bộ ở kỹ năng nào, cần mức hỗ trợ ra sao và kỹ năng đã xuất hiện ở những môi trường nào.
- Hướng dẫn dành cho gia đình: Chuyên viên nên hướng dẫn cách tạo cơ hội giao tiếp, chơi và tự lập trong sinh hoạt hằng ngày, thay vì biến mọi hoạt động ở nhà thành một “giờ học”.
Tần suất cũng chỉ là một phần của chương trình. ASHA lưu ý liều lượng can thiệp cần dựa trên mục tiêu và nhu cầu của trẻ; nhiều buổi hơn không phải lúc nào cũng tạo kết quả tốt hơn.
Dấu hiệu chương trình can thiệp cần được xem xét lại
Phụ huynh nên trao đổi lại với chuyên viên hoặc người phụ trách chuyên môn khi:
- Không được giải thích rõ mục tiêu của phiên 1:1 hoặc phiên nhóm;
- Tất cả trẻ trong nhóm làm cùng một nhiệm vụ mà không có điều chỉnh cá nhân;
- Trẻ chủ yếu ngồi chờ, làm theo lệnh hoặc bị nhắc liên tục nhưng có rất ít cơ hội giao tiếp;
- Chỉ báo cáo chung rằng trẻ “ngoan” hoặc “hợp tác” mà không có ví dụ hay dữ liệu về kỹ năng;
- Mục tiêu giữ nguyên trong thời gian dài hoặc kỹ năng chỉ xuất hiện tại trung tâm mà không có kế hoạch chuyển sang nhà và trường học;
- Phụ huynh không được trao đổi định kỳ về lộ trình của trẻ.
Đây chưa chắc là bằng chứng chương trình không hiệu quả, nhưng là tín hiệu cần làm rõ cách đánh giá, phương pháp hỗ trợ và tiêu chí điều chỉnh kế hoạch.
Lựa chọn can thiệp 1:1 và can thiệp nhóm tại AKey Academy
Tại AKey Academy, lựa chọn hình thức can thiệp được định hướng từ nhu cầu thực tế của trẻ thay vì áp dụng một lộ trình giống nhau cho tất cả. Sau khi tìm hiểu hồ sơ và đánh giá những lĩnh vực liên quan, đội ngũ chuyên môn sẽ trao đổi với gia đình về mục tiêu ưu tiên, hình thức 1:1, nhóm nhỏ hoặc phương án kết hợp phù hợp theo từng giai đoạn.
Trong quá trình can thiệp, mục tiêu cần được theo dõi và điều chỉnh để kỹ năng không chỉ xuất hiện trong phiên học mà còn có thể được sử dụng trong sinh hoạt, vui chơi và giao tiếp hằng ngày. Phụ huynh cũng cần được hướng dẫn cách tạo cơ hội cho trẻ thực hành tại nhà một cách tự nhiên.
Nếu đang phân vân can thiệp 1:1 hay can thiệp nhóm cho con, phụ huynh có thể liên hệ AKey Academy qua Hotline/Zalo 0939 31 30 33 để được tư vấn lộ trình phù hợp.
Xem thêm: 10 bài tập cho trẻ chậm nói tại nhà dễ thực hiện
Câu hỏi thường gặp
Trẻ chậm nói nên can thiệp 1:1 hay can thiệp nhóm?
Không thể quyết định chỉ dựa trên việc trẻ chậm nói. Cần đánh giá khả năng hiểu lời, cách giao tiếp, mức chú ý, kỹ năng chơi và tương tác xã hội. Trẻ có thể cần 1:1 để hình thành kỹ năng nền tảng, nhóm để sử dụng kỹ năng với bạn hoặc kết hợp cả hai.
Trẻ phải học 1:1 bao lâu mới được chuyển sang nhóm?
Không có mốc thời gian cố định. Quyết định nên dựa trên mục tiêu và khả năng tham gia của trẻ, không dựa vào số tháng đã học. Có thể bắt đầu bằng tương tác ngắn với một bạn rồi tăng dần độ phức tạp.
Nhóm can thiệp bao nhiêu trẻ là phù hợp?
Không có một con số phù hợp cho mọi trường hợp. Quy mô nhóm cần tương ứng với mục tiêu, mức hỗ trợ, nhân sự và cấu trúc hoạt động. Điều quan trọng là mỗi trẻ có đủ cơ hội chủ động và nhận được phản hồi cần thiết.
Can thiệp nhóm có thay thế hoàn toàn can thiệp 1:1 không?
Có thể ở một số giai đoạn và với một số trẻ, nhưng không nên quyết định theo nguyên tắc cứng nhắc. Hình thức hiện tại cần được theo dõi để xác định có giúp trẻ tiến gần hơn đến mục tiêu chức năng hay không.
Làm sao biết trẻ đang tiến bộ trong lớp nhóm?
Không chỉ nhìn vào việc trẻ ngồi yên hay làm theo cô. Tiến bộ có thể thể hiện qua việc trẻ chú ý đến bạn, tăng số lượt tương tác, biết chờ và đổi lượt, phản hồi linh hoạt hơn hoặc sử dụng kỹ năng ở môi trường khác.
Kết luận
Lựa chọn can thiệp 1:1 hay can thiệp nhóm không phải là chọn một hình thức “tốt hơn”, mà là xác định môi trường nào phù hợp nhất với mục tiêu của trẻ ở thời điểm hiện tại. Can thiệp cá nhân tạo điều kiện hình thành và củng cố kỹ năng với mức hỗ trợ sát sao; can thiệp nhóm tạo cơ hội sử dụng kỹ năng trong tương tác đa dạng và gần với đời sống hơn.
Một lộ trình phù hợp cần bắt đầu bằng đánh giá, có mục tiêu cá nhân rõ ràng, theo dõi tiến bộ và điều chỉnh định kỳ. Khi gia đình và đội ngũ chuyên môn cùng nhìn vào nhu cầu thực tế của trẻ, hai hình thức có thể bổ trợ cho nhau để hướng đến mục tiêu quan trọng nhất: giúp trẻ giao tiếp, tham gia và độc lập hơn trong cuộc sống hằng ngày.
Tài liệu tham khảo
- American Speech-Language-Hearing Association. (n.d.). Modes of service delivery for speech-language pathology: Clinical, coding, and payment policy considerations for individual, group, co-treatment, and concurrent therapy. https://www.asha.org/practice/reimbursement/modes-of-service-delivery-for-speech-language-pathology/
- American Speech-Language-Hearing Association. (n.d.). Spoken language disorders [Practice portal]. https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/spoken-language-disorders/
- Bệnh viện Nhi Trung ương. (2022, October 5). Nâng cao kiến thức chăm sóc cho cha mẹ trẻ mắc tự kỷ. https://benhviennhitrunguong.gov.vn/nang-cao-kien-thuc-cham-soc-cho-cha-me-tre-mac-tu-ky.html
- Bộ Y tế. (2021, March 17). Quyết định số 1607/QĐ-BYT về việc triển khai thử nghiệm Tài liệu hướng dẫn Quy trình can thiệp trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ. https://kcb.vn/kham-chua-benh/can-thiep-som-tu-ky/ban-hanh-quyet-dinh-so-1607-qd-byt-ve-viec-trien-khai-thu-nghiem-tai-lieu-huong-dan-quy-trinh-can-thiep-tre-mac-roi-loan.html
- Gates, J. A., Kang, E., & Lerner, M. D. (2017). Efficacy of group social skills interventions for youth with autism spectrum disorder: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 52, 164–181. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2017.01.006
- Frizelle, P., Tolonen, A.-K., Tulip, J., Murphy, C.-A., Saldaña, D., & McKean, C. (2021). The influence of quantitative intervention dosage on oral language outcomes for children with developmental language disorder: A systematic review and narrative synthesis. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 52(2), 738–754. https://doi.org/10.1044/2020_LSHSS-20-00058
