Các mốc phát triển 18-36 tháng giúp ba mẹ theo dõi cách con giao tiếp, vui chơi, vận động và tham gia sinh hoạt. Từ một em bé đang tập nói, tập dùng thìa, con dần có thể ghép từ, trò chuyện và tự thực hiện nhiều việc quen thuộc.
Bài viết dưới đây tổng hợp những mốc tiêu biểu ở 18, 24, 30 và 36 tháng, cùng cách quan sát và thời điểm nên tìm hỗ trợ chuyên môn.
Hiểu đúng về các mốc phát triển 18-36 tháng
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), các mốc trong bảng kiểm được đặt ở độ tuổi mà khoảng 75% trẻ trở lên được kỳ vọng đã thể hiện kỹ năng đó. Đây là cơ sở để gia đình trao đổi với người có chuyên môn khi có lo ngại.
Các bảng dưới đây chọn lọc một số mốc của CDC, không liệt kê toàn bộ kỹ năng của trẻ. Ba mẹ nên quan sát nhiều lĩnh vực cùng lúc, thay vì chỉ chú ý con nói được bao nhiêu từ.
Chưa đạt một mốc là lý do để trao đổi và xem xét sàng lọc, chưa phải kết luận chẩn đoán. Bảng kiểm cũng không thay thế công cụ sàng lọc hoặc đánh giá chuyên sâu.
Các mốc phát triển theo từng độ tuổi
Mốc phát triển 18 tháng: Đi độc lập và tăng giao tiếp có chủ đích
| Lĩnh vực | Một số kỹ năng cần quan sát |
|---|---|
| Ngôn ngữ, hiểu lời | Cố gắng nói từ ba từ trở lên ngoài “ba”, “mẹ”; làm theo hướng dẫn một bước mà không cần cử chỉ gợi ý. |
| Tương tác xã hội | Chỉ cho người lớn xem điều thú vị; cùng xem vài trang sách. |
| Nhận thức, vui chơi | Bắt chước việc nhà; chơi đơn giản như đẩy xe đồ chơi. |
| Vận động | Đi không cần vịn; vẽ nguệch ngoạc. |
| Tự phục vụ | Thử dùng thìa; uống bằng cốc không nắp dù có thể làm đổ. |
Các kỹ năng trên được chọn lọc từ bảng mốc 18 tháng của CDC.
Mốc phát triển 24 tháng: Ghép từ và khám phá cách đồ vật hoạt động
| Lĩnh vực | Một số kỹ năng cần quan sát |
|---|---|
| Ngôn ngữ, hiểu lời | Ghép ít nhất hai từ có nghĩa, chẳng hạn “mẹ bế”; chỉ ít nhất hai bộ phận cơ thể khi được hỏi. |
| Tương tác xã hội | Nhận ra khi người khác buồn hoặc đau; nhìn nét mặt người lớn trong tình huống mới. |
| Nhận thức, vui chơi | Thử nút bấm, công tắc; phối hợp nhiều đồ chơi trong cùng hoạt động. |
| Vận động | Chạy, đá bóng; đi lên vài bậc thang với hoặc không cần trợ giúp. |
| Tự phục vụ | Ăn bằng thìa. |
Ví dụ về phối hợp đồ chơi là đặt thức ăn đồ chơi lên đĩa. CDC
Mốc phát triển 30 tháng: Chơi giả vờ và hiểu hướng dẫn hai bước
| Lĩnh vực | Một số kỹ năng cần quan sát |
|---|---|
| Ngôn ngữ, hiểu lời | Theo bảng kiểm CDC, nói khoảng 50 từ; ghép từ có từ chỉ hành động, như “bé ăn”. |
| Tương tác xã hội | Chơi cạnh trẻ khác và đôi khi chơi cùng; muốn người lớn chú ý việc mình làm. |
| Nhận thức, vui chơi | Chơi giả vờ; làm theo hướng dẫn hai bước; nhận biết ít nhất một màu. |
| Vận động | Nhảy nhấc cả hai chân khỏi mặt đất; lật từng trang sách. |
| Tự phục vụ | Tự cởi một số quần áo đơn giản, như áo khoác đã mở. |
Ví dụ về hướng dẫn hai bước là “Đặt đồ chơi xuống rồi đóng cửa”. CDC
Con số vốn từ cần được xem cùng khả năng hiểu và giao tiếp thực tế. Nếu đang lo ngại, không cần chờ đến 30 tháng mới đánh giá.
Mốc phát triển 36 tháng: Trò chuyện qua lại và tham gia chơi cùng bạn
| Lĩnh vực | Một số kỹ năng cần quan sát |
|---|---|
| Ngôn ngữ, giao tiếp | Trò chuyện với ít nhất hai lượt trao đổi qua lại; hỏi “ai”, “cái gì”, “ở đâu” hoặc “tại sao”; người khác hiểu phần lớn lời nói. |
| Tương tác xã hội | Chú ý đến trẻ khác và tham gia chơi cùng. |
| Nhận thức | Tránh chạm đồ vật nóng khi được nhắc. |
| Phối hợp tay | Vẽ hình tròn khi được làm mẫu. |
| Tự phục vụ | Tự mặc một số quần áo đơn giản; dùng nĩa. |
“Người khác hiểu phần lớn lời nói” không có nghĩa trẻ phải phát âm hoàn hảo. Cần chú ý khi giao tiếp thường xuyên bị gián đoạn vì người nghe khó hiểu hoặc con khó trao đổi qua lại.
Dấu hiệu nào cần được trao đổi sớm với chuyên môn?
CDC khuyến nghị gia đình hành động sớm khi trẻ chưa đạt một hoặc nhiều mốc, mất kỹ năng đã có hoặc ba mẹ có lo ngại về sự phát triển. Không cần đợi con đủ 3 tuổi mới tìm tư vấn.
Một số tình huống cần trao đổi gồm:
- 18 tháng: Chưa đi độc lập, chưa chỉ để chia sẻ điều thú vị hoặc chưa cố gắng nói ít nhất ba từ ngoài “ba”, “mẹ”.
- 24 tháng: Chưa kết hợp hai từ có nghĩa trong giao tiếp.
- 30 tháng: Chưa thể hiện chơi giả vờ hoặc khó thực hiện hướng dẫn hai bước quen thuộc.
- 36 tháng: Khó trò chuyện qua lại hoặc lời nói thường xuyên khiến người khác khó hiểu.
- Ở bất kỳ thời điểm nào: Mất từ, kỹ năng vận động hay khả năng tương tác từng có.
Cũng cần lưu ý khi trẻ thường ít phản hồi với lời gọi, khó chia sẻ sự quan tâm hoặc đọc thuộc chữ, số nhưng khó dùng lời nói để yêu cầu điều mình muốn. Những biểu hiện này cần được tìm hiểu thêm, không dùng riêng lẻ để kết luận trẻ mắc một rối loạn cụ thể.
Nếu quan tâm đến ngôn ngữ, ba mẹ có thể đọc thêm về khó khăn lời nói và ngôn ngữ ở trẻ.
Ba mẹ nên theo dõi sự phát triển của con thế nào?
Ghi lại tình huống cụ thể
Thay vì ghi “con nói ít”, có thể mô tả: “Con nói ‘nước’ khi muốn uống, chưa ghép thành cụm từ”. Với vận động, có thể ghi: “Con tự đứng dậy và đi từ ghế tới cửa”.
Một mẫu ghi chép đơn giản:
| Ngày quan sát | Tình huống | Con tự làm gì? | Cần hỗ trợ gì? |
|---|---|---|---|
| … | Xem sách | Chỉ hình con mèo | Cần người lớn gọi tên |
| … | Ăn cơm | Tự xúc vài thìa | Cần giúp giữ bát |
| … | Dọn đồ chơi | Cất xe vào hộp | Cần nhắc và làm mẫu |
Đây là gợi ý ghi nhận trong sinh hoạt, không phải thang điểm đánh giá. Nếu con chưa từng thử một hoạt động, hãy ghi rõ “chưa có cơ hội quan sát” để trao đổi thêm.
Chia sẻ thông tin từ cả nhà và lớp
Gia đình và giáo viên có thể cùng ghi lại cách trẻ chơi, hiểu hướng dẫn, giao tiếp và tham gia sinh hoạt. Khi có khác biệt giữa hai môi trường, mô tả hoàn cảnh và mức hỗ trợ sẽ hữu ích hơn nhận xét chung rằng con “làm được” hoặc “không làm được”.
Ba mẹ có thể mang ghi chép và video ngắn về hoạt động tự nhiên đến buổi khám. Theo AAP, thông tin về những mốc trẻ đạt được và các lo ngại của gia đình đều cần được chia sẻ với bác sĩ.
Cách hỗ trợ trẻ 18-36 tháng trong sinh hoạt hằng ngày
Trò chuyện theo điều con đang quan tâm
Dùng câu ngắn, rõ và phù hợp với hoạt động trước mắt. Khi con nói “xe”, ba mẹ có thể đáp “Xe chạy” hoặc “Xe đỏ chạy rồi”, sau đó chờ con phản hồi.
ASHA gợi ý người lớn lặp lại và mở rộng điều trẻ nói, giới thiệu từ mới trong sách và cuộc sống, đồng thời tạo cơ hội lựa chọn.
Ví dụ, khi chuẩn bị ra ngoài, ba mẹ đưa hai chiếc áo và hỏi “Con chọn áo xanh hay áo vàng?”. Chờ con thể hiện lựa chọn bằng lời hoặc cử chỉ, rồi xác nhận: “Con chọn áo xanh”.
Cùng xem sách và tạo lượt trao đổi
Chọn sách có hình ảnh gần gũi, để con tham gia chọn sách và trò chuyện về trang con thích. Trẻ có thể muốn xem lại cùng một cuốn nhiều lần.
AAP gợi ý ba mẹ phản hồi những điều trẻ hỏi hoặc nhận xét, mở rộng một từ con vừa nói rồi chờ con tiếp tục.
Chẳng hạn, con chỉ vào em bé trong tranh, ba mẹ nói: “Em bé đang ăn”. Nếu con đáp “Ăn cháo”, người lớn có thể tiếp lời: “Đúng rồi, em bé ăn cháo bằng thìa”. Cuộc trao đổi có thể ngắn và kết thúc khi con muốn chuyển hoạt động.
Tạo cơ hội chơi giả vờ và chơi cùng người khác
Có thể dùng búp bê, thú bông, cốc nhựa hoặc bộ đồ nấu ăn để chơi những tình huống quen thuộc. Ví dụ, ba mẹ giả vờ cho gấu ăn rồi để con quyết định gấu sẽ làm gì tiếp.
Với trẻ đang chơi cạnh bạn, người lớn có thể gợi ý một lượt ngắn như đưa khối gỗ hoặc lăn bóng. AAP khuyến khích tạo cơ hội chơi với bạn, chơi tưởng tượng và khám phá bằng đồ chơi đơn giản.
Cho con vận động và thử tự làm
Dành không gian an toàn để đi, chạy, đá bóng hoặc vận động theo khả năng. Trong sinh hoạt, có thể cho con thử dùng thìa, cởi áo khoác đã mở hoặc tự kéo quần rộng, với người lớn hỗ trợ khi cần.
Một cách áp dụng là chọn một việc nhỏ trong hoạt động quen thuộc: con tự cất chiếc thìa sau bữa ăn, còn người lớn dọn những đồ dễ vỡ. Mục tiêu thực hành nên cụ thể và vừa sức với con.
Khi nào nên sàng lọc hoặc đánh giá phát triển?
Theo khuyến nghị của AAP, trẻ nên được sàng lọc phát triển bằng công cụ chuẩn hóa ở 9, 18 và 30 tháng, đồng thời sàng lọc tự kỷ ở 18 và 24 tháng. Đây là khuyến nghị của AAP; khi gia đình hoặc bác sĩ lo ngại, có thể sàng lọc ở thời điểm khác.
Ba mẹ cần phân biệt:
| Hoạt động | Mục đích |
|---|---|
| Theo dõi phát triển | Quan sát kỹ năng và thay đổi trong sinh hoạt. |
| Sàng lọc phát triển | Dùng công cụ chuẩn hóa để xác định nhu cầu đánh giá thêm. |
| Đánh giá chuyên sâu | Tìm hiểu cụ thể điểm mạnh, khó khăn và nhu cầu hỗ trợ. |
Bảng mốc phát triển trong bài hỗ trợ bước theo dõi, không thay cho hai bước còn lại.
Nếu lo ngại về lời nói, quá trình đánh giá có thể bao gồm kiểm tra thính lực vì khả năng nghe ảnh hưởng đến việc phát triển ngôn ngữ. Chuyên viên âm ngữ trị liệu có thể đánh giá kỹ năng giao tiếp, hiểu lời và diễn đạt để định hướng hỗ trợ phù hợp. NIDCD
Tư vấn và đánh giá phát triển tại AKey Academy
Nếu ba mẹ băn khoăn về các mốc phát triển 18-36 tháng, có thể liên hệ AKey Academy để chia sẻ tuổi của con, kỹ năng hiện tại và điều gia đình đang lo lắng.
Thông qua chương trình đánh giá và sàng lọc phát triển, gia đình được tư vấn hướng tìm hiểu và hỗ trợ phù hợp. Khi cần xác định nguyên nhân sức khỏe, trẻ cần được khám và phối hợp theo dõi với bác sĩ.
Hotline: 0939 31 30 33
Trụ sở chính: 110/21 Ông Ích Khiêm, Phường Hòa Bình (Phường 5, Quận 11 cũ), TP.HCM
Tài liệu tham khảo
- Centers for Disease Control and Prevention. (2026). Key points about CDC’s developmental milestone checklists.
- Centers for Disease Control and Prevention. (2026). Milestones by 18 months.
- Centers for Disease Control and Prevention. (2026). Milestones by 2 years.
- Centers for Disease Control and Prevention. (2026). Milestones by 30 months.
- Centers for Disease Control and Prevention. (2026). Milestones by 3 years.
- Centers for Disease Control and Prevention. (2026). Developmental monitoring and screening.
- American Academy of Pediatrics. (2026). Milestones matter: Your child’s growth & development by age 5. HealthyChildren.org.
- American Speech-Language-Hearing Association. (n.d.). Communication milestones: 2 to 3 years.
- American Academy of Pediatrics. (n.d.). How to share books with children 2 and 3 years old. HealthyChildren.org.
- American Academy of Pediatrics. (n.d.). The power of play: How fun and games help children thrive. HealthyChildren.org.
- American Academy of Pediatrics. (n.d.). Language delays in toddlers: Information for parents. HealthyChildren.org.
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders. (n.d.). Speech and language developmental milestones.
- American Academy of Pediatrics. (2021). Playing is how toddlers learn. HealthyChildren.org.
